Spirulina là sinh vật cổ đại: Điều gì còn giá trị đến ngày nay?

Spiurlina (tảo xoắn) không chỉ là một “siêu thực phẩm” hiện đại. Nó là một nhân chứng sống, một thực thể đã tồn tại và phát triển trên Trái Đất qua hàng tỷ năm biến đổi. Câu chuyện về loài vi tảo lam này hé lộ nhiều điều hơn là những lợi ích sức khoẻ thông thường; nó mang trong mình những bài học về sự bền bỉ, thích nghi và tính bền vững mà con người hiện đại cần chiêm nghiệm.

Tảo xoắn Spirulina xuất hiện từ khi nào? Góc nhìn tiến hoá

Tảo xoắn Spirulina thuộc nhóm vi khuẩn lam (Cyanobacteria), một trong những dạng sống quang hợp đầu tiên trên hành tinh. Các bằng chứng hsoa thạch và nghiên cứu địa chất cho thất, Cyanobacteria đã xuất hiện cách đây khoảng 3,5 tỷ năm. Spirulina, với hình thái xoắn ốc đặc trưng, được cho là một chi trong nhóm cổ đại này, đã tiến hoá và tồn tại liên tục qua các đại địa chất.

Sự kiện quan trọng nhất mà tổ tien của tảo xoắn đóng góp cho Trái Đất chính là quá trình oxy hoá khí quyển. Thông qua quang hợp, chúng hấp thụ CO2 và thải ra oxy, từng bước biến bầu khí quyển nguyên thuỷ thành môi trường có thể hỗ trợ sự sống phức tạp hơn. Vì vậy, tảo xoắn Spirulina không chỉ là một sinh vật sống sót, mà còn là một kỹ sư kiến tạo nên môi trường sống cho muôn loài.

Tảo xoắn Spirulina trong lịch sử loài người

Mặc dù có nguồn gốc cổ đại, bằng chứng về việc con người sử dụng tảo xoắn lại xuất hiện ở nhiều nền văn hoá. Người Aztec cổ đại ở hồ Texcoco (Mexico) được ghi nhận đã vớt một loại “bùn xanh” từ mặt hồ, phơi khô để tạo thành những chiếc bánh gọi là “Tecitlatl”. Ở Chad, tộc người Kanembu cũng có truyền thống thu hoạch tảo xoắn Spirulina từ các hồ nước mặn, phơi khô thành bánh “Dihé” để làm thực phẩm. Điều này cho thấy, dù chưa có hiểu biết về vi sinh, con người bản địa đã nhận ra giá trị dinh dưỡng tiềm ẩn của loài sinh vật cổ đại này, coi nó như một nguồn lương thực bền vững từ tự nhiên.

Những đặc tính tiến hoá khiến Spirulina đặc biệt

Sự tồn tại hàng tỷ năm của Spirulina không phải là ngẫu nhiên. Nó được đảm bảo bởi một loạt đặc điểm tiến hoá ưu việt:

  1. Cấu trúc sinh học đơn giản và bền bỉ: Là một vi khuẩn lam, cấu trúc tế bào của Spirulina đơn giản hơn nhiều so với thực vật bậc cao. Thành tế bào mềm, dễ tiêu hoá, và quan trọng hơn, nó không có nhân thực điển hình, cho phép quá trình trao đổi chất và sinh sản diễn ra hiệu quả cao.
  2. Khả năng thích nghi cực tốt: Spirulina phát triển mạnh trong môi trường nước kiềm (pH cao) và mặn, nơi ít đối thủ cạnh tranh và kẻ săn mồi có thể tồn tại. Đây là một chiến lược tiến hoá thông minh để chiếm lĩnh một ổ sinh thái riêng biệt.
  3. Hiệu suất quang hợp tối ưu: Nhờ chứa sắc tố phycocyanin (màu xanh lam) cùng chlorophyll (màu xanh lục), Spirulina có thể hấp thụ được phổ ánh sáng rộng, tối đa hoá hiệu quả chuyển đổi năng lượng mặt trời thành sinh khối và chất dinh dưỡng.
  4. Bộ máy dinh dưỡng toàn diện: Để tồn tại qua các thời kỳ khắc nghiệt, Spirulina đã tiến hoá để tự tổng hợp được một loạt các chất thiết yếu: protein hoàn chỉnh với đủ axit amin, vitamin nhóm B, sắt, và các chất chống oxy hoá. 

Điều gì từ tảo xoắn Spirulina vẫn còn giá trị đến ngày nay?

  1. Giá trị sinh học 

Với khả năng phát triển nhanh, năng suất sinh khối cực cao mà không cần thuốc trừ sâu hay kháng sinh giúp tảo xoắn Spirulina trở thành một nguồn nguyên liệu ổn định và an toàn cho tương lai. Đây gọi là sự thích nghi thông minh có thể giúp giảm áp lực lên các hệ sinh thái tự nhiên đang bị khai thác quá mức.

  1. Giá trị bền vững trong sản xuất

Spirulina cần ít nước hơn 50 lần so với chăn nuôi bò để tạo ra cùng lượng protein, không cần đất canh tác và có thể trồng được ở những vùng đất cằn cỗi. Đây là hình mẫu lý tưởng cho nền nông nghiệp bền vững trước thách thức an ninh lương thực và biến đổi khí hậu.

  1. Tính tuần hoàn bền vững 

Từng góp phần tạo nên chu trình carbon-oxygen cho toàn hành tinh, tảo xoắn Spirulina ngày nay được nghiên cứu để hấp thụ CO2 từ các nguồn phát thải, đồng thời cung cấp sinh khối giàu dinh dưỡng, là hiện thân cho một mô hình kinh tế tuần hoàn thu nhỏ: lấy chất thải làm nguyên liệu, tạo ra sản phẩm có ích và cải thiện môi trường.

Tảo xoắn Spirulina trong bối cảnh hiện đại

Ngày nay, tảo xoắn Spirulina được nghiên cứu và ứng dụng trong nhiều lĩnh vực, từ thực phẩm đến khoa học không gian. 

Các nghiên cứu hiện nay không chỉ ngừng ở việc khai thác Spirulina làm thực phẩm, mà còn mở rộng sang lĩnh vực nhiên liệu sinh học, chất màu tự nhiên, thức ăn chăn nuôi và xử lý môi trường. Mỗi ứng dụng này đều là sự tiếp nối và áp dụng những nguyên lý tiến hoá vốn có của nó.

Kết luận

Spirulina, hay tảo xoắn, là mình chứng sinh động về sức mạnh của sự sống, của khả năng thích nghi và đóng góp vào hệ sinh thái. Nhìn vào lịch sử tiến hoá 3,5 tỷ năm của Spirulina, chúng ta có thể tìm thấy những gợi ý quý giá cho sự phát triển bền vững của chính mình: sống tối giản, hiệu quả, và tôn trọng các chu trình tự nhiên.